İÇİNDEKİLER:
17. YÜZYILDA DURAKLAMANIN NEDENLERİ
17.YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) SİYASİ OLAYLARI
17.YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) İÇ İSYANLARI
17.YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) ISLAHATLARI
18.YÜZYIL (GERİLEME DÖNEMİ) SİYASAL OLAYLARI
18.YÜZYIL (GERİLEME DÖNEMİ) ISLAHAT HAREKETLERİ
17. VE 18. YÜZYILLARDA OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
I. BÖLÜM : 17. YÜZYILDA OSMANLI İMPARATORLUĞU
I- 17. YÜZYILDA DURAKLAMANIN NEDENLERİ :
A- İÇ NEDENLER :
a ) İmparatorluğun İç Yapısı :
Devlet ayrı ırk, dil, din ve kültürde olan uluslardan meydana gelmiştir.
Bunlar bir pota içinde eritilememiş her toplum kendi kurallarını uygulamıştır. Mutlak Monarşist ve teokratik bir yapıya sahip olan Osmanlılar bu nedenle ülkede tam bir birlik oluşturamamışlardır.
b) Eyalet Sisteminin Bozulması :
Eyalet yönetimleri hak eden kişilere değil, rüşvet verenlere verilmeye başlandı. Rüşvetle başa geçen kişiler verdikleri rüşveti geri alabilmek için bazı makamları para ile satmaya başladılar.
c ) Ordunun Bozulması :
* Osmanlı Devleti askeri temeller üzerine kurulan bir devlet olduğu için ordudaki bozulma devletin diğer yapılarını da etkilemiştir.
* III. Murat ile birlikte Devşirme Kanunu kaldırıldı. Böylece rastgele kişiler yeniçeri ve diğer ocaklara alınacaktır.
* Savaşlar uzun sürmeye başladı.
* Tımarların rüşvetle alınıp satılması Tımar Sisteminin bozulmasına neden oldu.
d ) Maliyenin Bozulması :
* Savaşların uzun sürmesi hazine için önemli bir yük oldu.
* Sık sık padişah değişmesi cülus bahşişi miktarının artmasını sağladı.
* Yeniçeri sayısının artması , ulufe miktarını arttırdı.
* İltizam sisteminin ortaya çıkması
e) İlmiyenin Bozulması :
* Osmanlı eğitim sisteminin bozulması
* Medreselerin yozlaşması
* Beşik Uleması ' nın ortaya çıkması
* Din eğitimi ağırlık kazandı
* Pozitif Bilimler önemlerini kaybetti
f) Padişah ve Devlet Adamlarının Durum ve Tutumları:
* III. Mehmet ' ten sonra ''Sancağa Çıkma Usulü''nün kaldırılması padişahların
devlet yönetiminde tecrübesiz kalmalarını sağladı.
* Yönetime çocuk yaşta padişahlar geçti.
* Akıl hastası ve bilgisiz padişahlar devleti yönetti. (Deli İbrahim III.
Mustafa vb.)
* I. Ahmet'ten itibaren hükümdarlığın geçişinde ''Babadan oğula'' sisteminin
kaldırılması
* Ordunun başında savaşa gitme geleneği bırakıldı.
B- DIŞ NEDENLER:
* İmparatorluğun doğal sınırlarına kavuşması
* Osmanlıların Avrupa'daki gelişmelere yabancı kalması
* Rönesans ve Reform hareketleri sonunda Avrupa bilim ve teknikte ileri gitmiş
, Coğrafi Keşifler sonucunda Avrupa zenginleşmiş ve sömürge imparatorlukları
kurulmuştur .
* Avrupalıların Türklerin ilerlemelerini durdurmak ve Avrupa'dan çıkarmak
istemeleri
II. 17. YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) SİYASİ OLAYLARI :
A- OSMANLI - İRAN İLİŞKİLERİ :
1555 Amasya Antlaşması ile sağlanan barış, l.577'de yeniden bozuldu. Uzun süren savaşlar sonunda, l590 ' da İran ' ın isteği üzerine Ferhat Paşa Antlaşması ile barış yapıldı. Antlaşmanın en önemli özelliği; Osmanlı Devleti'nin doğudaki en geniş sınırlarını oluşturmasıdır.
Savaş 1606'da yeniden başladı, 1611'e kadar sürdü. İran bu savaşla Osmanlılara verdiği yerleri geri a1mak istedi. 1611 ' de İran ile yapılan antlaşma ile daha önce alınan yerler geri verildi. Bu dönemde İranla yapılan en uzun süreli savaş 1622'de başladı, 1639'da bitti. Padişah IV Murat İran üzerine 1635 ve 1638'de iki sefer düzenledi. İran Savaşı 1639'da imzalanan Kasr-ı şirin Antlaşması ile bitti. Antlaşmaya göre Revan ve Azerbaycan İran'a, Bağdat Osmanlılara bırakıldı. Antlaşmanın önemi günümüz Türkiye - İran sınırının çiziminde bu antlaşmadaki sınırın kabul edilmesidir.
B- OSMANLI - VENEDİK İLİŞKİLERİ :
Osmanlıların Boğazlara, Ege ve Akdeniz kıyılarına sahip o1ması, Balkanlarda yayılması Venedik'in ticari egemenliğine zarar verdiği için Osmanlılarla zaman zaman çatışmıştır. Sokollu döneminde Kıbrıs'ın alınması (1571) Osmanlılara Doğu Akdeniz ' de üstünlük sağlamıştı . Bu nedenle Venediklilerin elindeki Girit Adası'nın alınmasına gerek duyulmuş 1645'te kuşatılan ada 1669'da Sadrazam Köprülü Fazıl Ahmet Paşa tarafından bazı iskeleler Venediklilere bırakılarak ele geçirildi.
C- OSMANLI - LEHİSTAN (POLONYA) İLİŞKİLERİ :
* Sokollu Mehmet Paşa döneminde Osmanlı koruyuculuğuna giren Lehistan 1587'de Osmanlı koruyuculuğundan kurtuldu. II. Osman'ın düzenlediği sefer sonucunda (1620'de) Hotin Antlaşması imzalandı. Antlaşmaya göre Lehistan Osmanlı koruyuculuğu altına girdi. 50 yıl süren barış döneminden sonra yeniden Lehistan'a savaş açıldı. 1672'de imzalanan Bucaş Ant. ile Lehistan, Ukrayna ve Podolya'yı Osmanlılara bırakmayı ve yıllık vergi ödemeyi kabul etti. Ancak Lehistan’ın vergi maddesini kabul. etmediği için savaş yeniden başladı. 1676'da Osmanlılar vergi maddesinden vazgeçince Bucaş Antlaşması tekrar imzalandı. Bu Antlaşma Osmanlıların topraklarına toprak kattıkları son antlaşmadır.
1683 II. Viyana bozgunundan sonra kutsal ittifak yanında yer alan Lehistan Osmanlılarla savaşmaya başlamış ve 1699 ' da imzalanan Karlofça Ant .ile Ukrayna ve Podolya'yı geri almıştır.
D- OSMANLI - AVUSTURYA (Kutsal Roma - Cermen İmp.) İLİŞKİLERİ:
* Avusturya ile 1568'de başlayan barış 1593'te bozuldu. Savaş 1606 yılında
Zitvatorok Antlaşması ile sona erdi. Antlaşmanın en önemli maddeleri Avusturya
Arşidükası padişaha eşit sayıldı. Böylece Osmanlılar Avrupa'daki üstünlüklerini
kaybettiler. 1662'de başlayan savaşlar 1664 yılında Vasvar Antlaşması ile
sona erdi. Avusturya vergi vermeyi kabul etti.
* 1683 II. Viyana Kuşatması, Avusturyalıların Macarlara baskı yapması ve Macarların Osmanlılardan yardım istemesi üzerine II. Viyana kuşatması başlatıldı. Osmanlı orduları büyük bir bozguna uğradı. Bu yenilgi üzerine Avrupa'da Osmanlılara karşı Kutsal İttifak' oluştu.
* II. Viyana Kuşatması, gerek Osmanlılar gerekse Avrupa için bir dönüm noktasıdır. Bu tarihe kadar Osmanlılar Avrupa'da ilerleme durumundayken Avrupalılar savunma durumundaydılar. 1683 Viyana bozgunundan sonra Avrupa saldırı, Osmanlılar ise savunma durumuna geçtiler.
* 1683 II. Viyana bozgunundan sonra Kutsal İttifak'ı oluşturan Venedik, Avusturya ve Lehistan Osmanlılarla savaşmaya başladılar. Bu İttifak'a Malta ve Rusya da katıldı. Osmanlı Devleti bütün savaşlarda yenilince 1699'da Karlofça Antlaşmasını Avusturya, Venedik ve Lehistan ile imzaladı. 1700 yılında Rusya ile İstanbul Antlaşması imzalandı . Bu Antlaşmaya göre, Ruslar İstanbul'da sürekli bir elçi bulundurabilecekti.
* Karlofça Antlaşması Osmanlı Devleti' ni paylaşmaya yönelik ilk antlaşmadır. Osmanlılar bu antlaşma ile ilk kez karşılıksız olarak toprak kaybettiler. Bu antlaşmadan sonra Osmanlılar antlaşmalarla kaybedilen yerleri geri alma politikasını izlemeye başladılar .
III- 17. YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) İÇ İSYANLARI :
XVI. Yüzyıl sonlarından itibaren be1irgin olarak görülen bozukluklar, XVII.
Yüzyıl başlarında devlet ve toplum hayatında kendini hissettirmeye başlamış
ve toplum hayatında kendisini isyanlar biçiminde açığa vurmuştur. İsyanlar
üçe ayrılır.
A- CELALİ İSYANLARI:
* Anadolu'da halk tarafından çıkarıldı.
* Vergilerin artması
* Tımar sisteminin bozulması
* Halkın huzur ve güvenliğinin kalmaması
* Yöneticilerin halka baskı yapmaları
* Anadolu'daki halk arasında mezhep farklılıklarının olması
* En önemlileri Karayazıcı, Deli Hasan, Canbolatoğlu, Kalenderoğlu isyanlarıdır.
* İsyanlar Anadolu'da devlet otoritesini zayıflatmıştır.
B- İSTANBUL İSYANLARI:
* İstanbul'da yeniçeriler tarafından çıkarılmış, yer yer ulema ve halktan da katılanlar olmuştur
* Yeniçeri aylıklarının (Ulufe) geç ödenmesi, veya ayarı bozuk para (Züyuf akçe) ile ödenmesi, Cülus bahşişi ödenmemesi ve orduda ıslahatlar yapılmak istenmesi nedenleri ile çıkarıldı.
* III. Murat, II. Osman, IV. Murat ve III. Mehmet zamanında çıkan isyanlar en önemlileridir .
* Genç (II.) Osman döneminde çıkan yeniçeri isyanında ilk kez bir Osman1ı padişahı isyancılar tarafından öldürüldü.
C- EYALET İSYANLARI :
Merkezi otoritenin zayıflamasına koşut olarak merkezden (İstanbul’dan) uzaktaki
eyaletlerde çıkarıldı.
* Bağımsızlık elde etmek amacıyla çıkarıldı.
* Başlıcaları Yemen, Bağdat, Trablusgarp, Boğdan, Erdel eyaletlerinde çıkarılan
isyanlardır.
* Devlet ayaklanmaları bastırabilmişse de kısmen isyancılar başarılı olabilmiş
ve yarı bağımsızlık kazanmışlardır.
IV. 17. YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) ISLAHATLARI :
Bu dönemde yapılan ıslahatların amacı yükseliş dönemindeki parlak günlere
geri dönmektir .
* Islahatçılar sorunların nedenlerinden çok sonuçları üzerinde durmuşlardır. Islahatlar, sonuçları ortadan kaldırmaya yöneliktir. Islahatçılar kurumlardaki bozulmayı kanunlara uymamakta gördüklerinden dolayı toplumda otoriteyi sağlamak için şiddet kullanarak kanunları uygulatma yoluna gitmişlerdir. Islahatlar, ıslahat yapanlardan sonra devam ettirilemediği için sürekli olmamışlardır. Bu dönemin ıslahatçıları :
a) Kuyucu Murat Paşa :
I. Ahmet zamanında yaygınlaşan Celali İsyanlarını şiddetle bastırdı.
b) II. (Genç ) Osman :
* Yeniçeri Ocağını kaldırıp yerine düzenli bir ordu kurmak istedi.
* Saray dışından evlenme geleneğini yeniden canlandırdı.
* İlmiye sınıfının nüfuzunu (etkisini) kırıp devlet yönetiminden uzaklaştırdı.
* Saray masraflarını azalttı.
c) IV. Murat:
* Devlet otoritesini sağladı. İçki, tütün ve sokağa çıkma yasağı gibi önlemlerle
devlete eski gücünü kazandırmaya çalıştı.
d) Tarhuncu Ahmet Paşa :
Ekonomi alanında ıslahata girişen ilk ıslahatçıdır. Bütçeyi denkleştirmek için saray harcamalarını kıstı. Osmanlılarda bilinen ilk devlet bütçesini hazırladı.
e ) Köprülüler dönemi :
Köprülüler dönemi Köprülü Mehmet Paşa ' nın sadrazamlığa getirilmesi ile başlar. Köprülü Mehmet Paşa, sadrazam olmak için Türk tarihinde ilk ve son kez padişaha koşullar ileri sürdü. Bunlar;
1- Saray, devlet işlerine karışmayacak.
2- Padişah’a sunacağı teklifler kabul edilecek.
3- Her türlü göreve getirme ve görevden alma işini kendisi yapacak.
4- Hakkında şikayet olursa yargılanmadan cezalandırılmayacak.
* Çanakkale Boğazı’nı Venediklilerden kurtaran Köprülü Mehmet Paşa isyanları bastırdı. Devlet otoritesini yeniden sağladı. Köprülü Fazıl Ahmet Paşa döneminde de otorite devam ettirildi.
II. BÖLÜM : 18. YÜZYILDA OSMANLI İMPARATORLUĞU
* Bu dönemde fetih politikası terk edilerek kaybedilen yerleri geri alma politikasını
izlemeye başladı.
* 1792 Yaş Ant. sonra varolan durumunu korumaya yönelik denge kası izlemeye
başladı.
I- SİYASAL OLAYLAR :
A- OSMANLI -RUS -AVUSTURYA İLİŞKİLERİ:
1- 1711 Prut Savaşı ve Prut Antlaşması:
* Bir kara devleti görünümünde olan Rusya büyüyüp gelişebilmek için 1. Petro ile birlikte yaz ve kış deniz ticaretine açık liman elde edebilme politikası izlemeye başlamıştır. Bu politikaya ''Sıcak Denizlere İnme Politikası'' adı verilir. Rusya'nın sıcak denizlere inebilmesi ancak güneye inmesi ile mümkün olduğu için Osmanlı Devleti ile sürekli çalışmaya girmiştir.
* Rusya'nın Lehistan iç işlerine karışması, İsveç Kralı XII. Şarl ile yaptığı savaştan sonra Osmanlılara sığınan Şarl'ın ardından Osmanlı sınırlarına saldırması Osmanlılar tarafından bahane edilip, kaybedilen yerleri geri almak amacıyla Rusya'ya savaş açıldı. Savaşı Osmanlıların kazanması üzerine barış yapıldı.
Prut Antlaşmasına göre;
a' Azak geri alındı.
b' Ruslar İstanbul'da elçi bulunduramayacaktı.
c' Ruslar Lehistan içişlerine karışmayacaktı.
2 1736 -1739 Osmanlı -Rus -Avusturya Savaşları ve Belgrat Antlaşması:
* Ruslar Karadeniz'e inmek, Avusturya Bosna -Hersek'i ele geçirme kamacıyla Osmanlılara karşı birleşti. 1736'da Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya savaş açması üzerine iki devletle savaşlar başladı. Fransa'nın aracılığı ile her iki devletle Belgrat Ant. imzalandı. Antlaşmaya göre Ruslar aldıkları yerleri geri verdi. Azak Kalesi Ruslara bırakıldı. Rusya Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulunduramayacaktı. Rus Çarı protokol bakımından Avusturya ve Fransa krallarına eşit sayılacaktı, dolayısı ile Rus Çarı ile Osmanlı Padişahı protokol bakımından birbirine eşit oldu.
* Antlaşmada aracılık eden Fransa'ya bu işlevinden dolayı 1740 Kapitülasyonları verildi. Bu kapitülasyonların en önemli özelliği sürekli olması yani Osmanlı padişahı ve Fransa kralı değiştiği halde kapitülasyonların yenilenme zorunluluğunun olmaması söz konusuydu.
3 1768 -1774 Osmanlı -Rus Savaşları ve Küçük Kaynarca Ant.:
* Rusların Lehistan içişlerine karışması
* Ruslara karşı direnen lehlilerin Osmanlılara sığınması sonucu savaş çıktı.
* Baltık denizinden Akdeniz'e geçen bir Rus donanması Çeşme'de Osmanlı Donanmasını yaktı (1770). Bu olay Ruslar tarafından yakılan ilk Osmanlı donanmasını oluşturur. Rusların Osmanlılara karşı kazandıkları başarılar Avusturya ve Prusya'yı telaşlandırdı. Bu devletlerin Ruslara baskısı ve Osmanlıların barış isteği sonucu Osmanlı tarihinin en ağır koşullu antlaşması imzalandı.
Küçük Kaynarca Antlaşmasına göre,
a) Kırım'a bağımsızlık verildi.
b) Rusya savaşta aldığı yerleri bazı koşullarla geri verdi.
c) Rusya'ya da Fransa'ya tanınan kapitülasyonlar verildi.
d) Ruslar gerekli gördükleri yerlerde konsolosluklar açabilecekti.
e) Ruslar Osmanlı uyruğunda olan Ortodokslarla Eflak ve Boğdan Beylerini koruyacaktı.
Bu madde ile Osmanlı Devleti'nin egemenlik hakları kısıtlanmış ve iç işlerine karışma fırsatı doğmuştur.
4 Aynalı Kavak Tenkihnamesi (1779):
* Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsızlık verilen Kırım'a Rusya'nın asker sokması ve Kırım iç işlerine karışması üzerine Osmanlı Devleti de olaya karışmış ve yapılan Aynalı Kavak Tenkihnamesi (sözleşmesi) ile Kırım'a tekrar bağımsızlık verildi.
5 1787 -1792 Osmanlı -Rus -Avusturya Savaşları:
* Rusların 1783'te Kırım'ı işgal edip kendi topraklarına katmaları üzerine 1787'de Osmanlı -Rus Savaşı başladı. Avusturya da Rusya'nın yanında Osmanlılara karşı savaşa girdi. Böylece Osmanlı Devleti iki cephede birden savaşmak zorunda kaldı. Avusturya ve Rusya’nın başarıları Prusya'yı Osmanlıların yanına itti. 1789'da Fransız İhtilali'nin çıkması üzerine önce Avusturya 1791'de Ziştovi Ant. ile savaşı bıraktı. 1792'de de Rusya Osmanlılarla Yaş Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşmaya göre Osmanlı Devleti Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu resmen kabul etti.
B OSMANLI -AVUSTURYA -VENEDİK İLİŞKİLERİ:
* Prut barışından sonra 1715'te Venedik'e savaş açılarak Mora Yarımada-sı geri alındı. Bunun üzerine Avusturya Osmanlılara savaş açtı. Savaşta yenilen Osmanlı Devleti 1718'de barış istedi.
Yapılan Pasarofça Antlaşması'na göre,
1) Yukarı Sırbistan, Belgrat, Sirmiyum ve Banat Avusturya'ya,
2) Mora Yarımadası ve Girit Osmanlılara,
3) Dalmaçya, Bosna ve Arnavutluk kıyıları Venedik'e bırakıldı.
C OSMANLI -İRAN İLİŞKİLERİ
* İran'ın iç işlerinden yararlanan Rusya'nın Derbend ve Bakü'yü alması üzerine tüm İran'ı Ruslara bırakmak istemeyen Osmanlı Devleti 1723'te İran'a savaş açtı. Rus ve Osmanlı ordularının İran toprakları üzerinde karşı karşıya gelmeleri üzerine Fransa'nın aracılığıyla 1724'te barış yapıldı. 1724 İstanbul Antlaşması'na göre Derbent ve Bakü Rusya'ya Şirvan Hanlığı, Azerbaycan Osmanlılara bırakıldı. 1730'da İran'ın kaybettiği yerleri geri almak için saldırması zerine savaşlar yeniden başladı. 1746'da 11. Kasr-ı Şirin Ant. ile barış sağlandı. Antlaşmaya göre 1639 Kasr-ı Şirin Ant. daki sınır iki devlet arasındaki sınırları oluşturdu.
D OSMANLI -FRANSIZ İLİŞKİLERİ:
* Fransa bu yüzyılda elde ettiği kapitülasyonları koruyabilmek için Osmanlılarla iyi geçinmiştir. 1739'da Osmanlı -Rus -Avusturya Savaşlarında arabuluculuk yaptığı için Fransız kapitülasyonları genişletilip sürekli hale getirildi.
* Fransız İhtilali'nden sonra Napolyon İngiltere'nin sömürgeleriyle olan
bağlantısını kesebilmek amacıyla 1798'de Mısır'ı işgal etmiş, Rusya, Avusturya,
İngiltere’nin Osmanlıların yanında yer alması üzerine Napolyon Akka’yı kuşatmış,
ancak Nizam-ı Cedid ordusuna yenilince 1801'de El-Ariş sözleşmesini imzalayıp
Mısır'ı boşalttı.
* Osmanlı Devleti 1792 Yaş Ant. dan sonra izlemeye başladığı ''Denge Politikası''nı
ilk kez bu olayda Fransa'ya karşı uygulamıştır.
* Ruslar ilk kez Boğazlardan geçtiği gibi, yine ilk kez Osmanlılarla birlikte
davranmıştır.
II- 18. YÜZYIL (GERİLEME DÖNEMİ) ISLAHAT HAREKETLERİ :
* Osmanlı Devleti bu yüzyılda Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etti.
* XVIII. Yüzyılda yapılan ıslahat hareketlerinin genel karakteri Avrupalılaşmak
ve Avrupa üstünlüğünü kabul ederek onların bilim ve tekniğini almaktır.
* Bu dönemde yapılan ıslahatlar Yükseliş dönemine geri dönmek yerine, çağa
ayak uydurabilme amacı güderler.
* Batılılaşmanın ilk adımları bu yüzyılda atıldı.
A- LALE DÖNEMİ (1718 -1730):
* Batılılaşma çabalarının ilk evresini oluşturur.
* Avrupa düşünce ve tekniği ilk kez bu dönemde Osmanlı sınırlarından içeri
girebilmiştir.
* İlk devlet matbaası, kağıt imalathanesi kuruldu.
* Avrupa'ya ilk elçileri gönderildi (sürekli değildir).
* Doğu klasik eserleri tercüme edildi.
* İlk itfaiye örgütü kuruldu.
* İlk çiçek aşısı uygulaması yapıldı.
* Çini imalathaneleri açıldı.
* Kütüphaneler ve köşkler yapıldı.
1730'da yeniçerilerin çıkardığı Patrona Halil İsyanı ile son buldu.
* Dönemin padişahı III. Ahmet, Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'dır.
B- I. MAHMUT (1730 -1754):
* Fransız asıllı Humbaracı Ahmet Paşayı ıslahat yapmakla görevlendirdi.
* Topçu ve Humbaracı ocakları ıslah edildi.
* Tabur, alay, bölük sistemi getirildi. Ordu bu sisteme düzenlendi.
* Subay yetiştirmek amacıyla Kara Mühendishanesi açıldı.
* Batılı anlamda askeri ıslahatın yapıldığı ilk dönemdir.
C- III. MUSTAFA (1757 -1774):
* Askeri alanda ıslahatlar yapıldı.
* Koca Ragıp Paşa ve Baron de Tot ıslahat yapmakla görevlendirildi.
* Topçu ocağı ve tophanede ıslahatlar yapıldı.
* Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.
* Deniz Subayı yetiştirmek için Deniz Mühendishanesi açıldı.
* Bütçeyi denkleştirmek için gereksiz harcamalar kısıldı.
* Batıdaki mevcut ilerlemeleri izlemek için Avrupa'ya elçiler gönderildi.
* Tıp ve astronomiye ait eserler Türkçe'ye çevrildi.
D- I. ABDÜLHAMİT (1774 -1784):
* Islahat yapmakla Sadrazam Halil Hamit Paşa görevlendirildi.
* Sürat topçuları ocağı genişletildi.
* İstihkam okulu açıldı.
* Anadolu'da halka zarar veren Levend teşkilatı kaldırıldı.
* Yerli malı kullanma zorunluluğu getirildi.
* Ulufe alım -satımı yasaklandı.
E- III. SELİM (1789 -1807):
* III. Selim Yeniçeri Ocağını kaldıramayacağını anlayınca bu ocağın yanında
batı esaslarına göre Nizam-ı Cedid adı verilen bir ordu kurdu.
* Nizam-ı Cedid Ordusu'nun ihtiyaçlarını karşılamak için İrad-ı Cedid adlı
bir hazine kuruldu.
* Donanma ve tophane yeniden düzenlendi.
* Kara ve Deniz Mühendishaneleri yeniden düzenlendi.
* Londra, Paris, Viyana ve Berlin'de ilk daimi elçilikler açıldı.
* Medreselerde ilk kez bir batı dili, Fransızca, resmi dil olarak okutuldu.
* Devlet parasının korunması için önlemler alındı.
* İlmiye Sınıfını ıslah için yeni bir nizamname çıkarıldı.
* III. Selim'in yaptığı ıslahatlar dinden çıkma olarak nitelenince ve
Yeniçerilerin Nizam-ı Cedid ordularının başarılarından duydukları tedirginlik
Kabakçı Mustafa İsyanı’nın çıkmasına neden oldu.
* İsyan sonucunda III. Selim tahttan indirilerek öldürüldü. Yerine kısa bir
süre için III. Mustafa geçti. O da Alemdar Mustafa Paşa tarafından tahttan
indirilerek yerine II. Mahmut tahta çıkarıldı.
III. BÖLÜM : 17. VE 18. YÜZYILLARDA OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
A- DEVLET YÖNETİMİ:
* Osmanlı saltanatı eski güç ve otoritesini kaybetti.
* Devlet yönetiminde nüfuzlu kimseler etkili olmaya başladı.
* Osmanlı padişahları orduların başında savaşa gitmemeye başladılar. Padişahlar
idari işleri sadrazama bırakarak saraya kapandılar.
* III. Mehmet'ten sonra Sancağa çıkma usulü kaldırıldı ve kafes usulü getirildi.
* Fatih Kanunnamesi'ndeki Kardeş Katli usulü kaldırılarak I. Ahmet'ten itibaren
Osmanlı ailesinden en yaşlı ve sağlıklısının (Ekberiyet Usulü) hükümdar olması
usulü getirildi.
* Yükselme döneminde, devlet yönetiminde birinci derecede rol alan Divan-ı
Hümayun haftada 4 gün toplanırken Duraklama döneminde haftada 2 gün toplanmaya
başlamış, Gerileme döneminde ise tamamen kalkarak yerini İkindi Divanı almıştır.
B- TOPRAK YÖNETİMİ:
* Toprak Öşri, Haraci ve Miri olmak üzere üç kısma ayrılıyordu.
* Duraklama başında ülke topraklarının büyük bir kısmı Miri topraktı.
* Miri toprak sisteminde bozulmalar başladı.
* Tımar sistemi bozuldu.
C- ORDU VE DONANMA :
* Kapıkulu askerlerinin II. Selim'in tahta çıkışında cülus bahşişi verdirmemesi
üzerine isyan etmeleri devlet otoritesini sarstı.
* İlk bozulmalar III. Murat'la birlikte başladı.
* XVII. Yüzyılda Devşirme Kanunu kaldırıldı. Böylece askeri disiplin bozuldu.
* Savaşların uzun sürmesi asker ihtiyacını arttırmış, eğitimsiz kimselerin
(Saruca -Sekban) askere alınması orduyu daha da bozdu.
* Asker sayısında oldukça fazla artış oldu.
* Orduda düzeni sağlamak için ıslahatlar yapıldı. Kara ve Deniz Mühendishanesi,
Sürat Topçuları Ocağı, istihkam ocağı açıldı.
* III. Selim zamanında Nizam-ı Cedid adlı yeni bir ordu kuruldu.
* Osmanlı donanmasında kürekli gemiler ağırlıktaydı.
* Köprülü Fazıl Ahmet Paşa ve Merzifonlu Kara Mustafa Paşa zamanlarında yelkenli
gemilere ağırlık verildi. Bu Akdeniz'de Osmanlıların deniz üstünlüğünü sağladı.
* 1770'de çeşme baskınında Osmanlı donanması büyük bir darbe alarak elde ettiği
üstünlüğü kaybetti.
D- MALİYE:
* Duraklama döneminde iç isyanlar, savaşların-u2un sürmesi gibi nedenlerden
dolayı bütçe açığı arttı.
* Yapılan ıslahatlarla bu açık kapatılmaya çalışıldı.
* Sık sık paranın değeri düşürüldü. Para ihtiyacını karşılamak için saraydaki
altın ve gümüş eşyalar eritilerek para bastırıldı.
* Masrafları karşılayabilmek için halktan yeni vergiler alındı.
E- EĞİTİM -ÖĞRETİM:
* Medreselerin sayısında artış olmasına rağmen kalitesi düştü.
* Müderrislikler parayla alınır -satılır oldu.
* Beşik Uleması sınıfı ortaya çıktı.
* Batı tarzında eğitim veren askeri okullar açıldı.
* Matbaanın kurulması eğitimi olumlu etkiledi.
* Pozitif bilimlere gereken önem verilmedi.
F- DİL VE EDEBİYAT:
* Türkçe Macaristan'da, Kırım'da ve Rumeli'de iyice yerleşti.
* Edebiyat alanında İran'ın etkisinden kurtulundu.
* Birçok edebiyatçı yetişti; Naf'i, Nedim, Katip Çelebi, Evliya Çelebi, Naima,
Pir Sultan Abdal, Gevheri, Emrah bunlardan bir kaçıdır.
* Padişahlar da edebiyatla (şiirle) uğraştılar.
G- SOSYAL VE EKONOMİK HAYAT:
* XVII. -XVIII. Yüzyıllarda merkezi otoritenin sarsılması eşkiyalığın ortaya
çıkmasına yol açtı.
* Halk büyük şehirlere göç etmeye başladı.
* Kapitülasyonların etkisi ile yerli sanayi çökmeye başladı.
* Birçok imar faaliyetinde bulunuldu köprü, kütüphane, çeşme, cami yapıldı.
H- SANAT:
* Mimari de klasik Mimar Sinan tarzı terk edildi. Bina süslemelerine ağırlık
verildi.
* XVIII. Yüzyılda Türk yapılarında Barok Tarzı'nın etkisi görülmeye başlandı.
* Hat, müzehhiblik (süsleme), çinicilik gelişti.
kaynaklar :
* Yediyüz, Fikret Başkaya
* Osmanlı İmparatorluğu-Bir Çöküşün yeni tarihi, Alan Palmer
* Türkiye'de Çağdaşlaşma, Niyazi Berkes
* 200 Yıldır Neden Bocalıyoruz? Niyazi Berkes
* Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, S. Shaw- E.K. Shaw
* Türkiye Tarihi, Cem Yayınları (Hzr. Sina Akşin) cilt:3
* Osmanlı Çalışmaları, Prof.Dr.Taner Timur
* Cogito, Osmanlılar Özel Sayısı
* Yaratıcı Osmanlılar, Sanatdünyamız,